Armand Jean du Plessis de Richelieu – Wikipedia tiếng Việt

Mục từ "Quân sư Đỏ" dẫn đến bài này. Xin đọc về một nhà chính trị Liên Xô tại bài Mikhail Andreyevich Suslov.

Armand Jean du Plessis, Cardinal-Duc de Richelieu
Chức vụ
Thủ tướng Thứ nhất của Pháp Thủ tướng Pháp Tổng trưởng nội vụ Quốc gia Pháp
Nhiệm kỳ	12 tháng 8 năm 1624 – 4 tháng 12 năm 1642
Kế nhiệm	Hồng y Mazarin
Thông tin chung
Quốc tịch	Pháp
Sinh	9 tháng 9, 1585 Paris, Pháp
Mất	4 tháng 12 năm 1642(1642-12-04) (57 tuổi) Paris, Pháp
Học sinh trường	Collège de Navarre
Nghề nghiệp	Hồng y
Tôn giáo	Công giáo Rôma
Chữ ký

Huy hiệu của Hồng y Richelieu

Armand Jean du Plessis de Richelieu, Cardinal-Duc de Richelieu (gọi ngắn gọn là Hồng y Richelieu, phát âm tiếng Pháp: [ʁiʃəljø]; 9 tháng 9 năm 1585 – 4 tháng 12 năm 1642) là một vị hồng y Công giáo Rôma, quý tộc và chính khách người Pháp. Richelieu được coi là một trong những chính trị gia lỗi lạc nhất của Pháp và là người có công đầu trong việc thống nhất nước Pháp.

Ông được bổ nhiệm làm giám mục năm 1608, rồi bước chân vào chính trường, trở thành quốc vụ khanh vào năm 1616. Richelieu nhanh chóng thăng tiến trên cả hai phía giáo hội và chính trị, trở thành một vị hồng y vào năm 1622, và thủ tướng của Vua Louis XIII vào năm 1624. Richelieu vẫn tại vị cho đến khi mất năm 1642; sau đó kế vị ông là Hồng y Mazarin, người mà sự nghiệp được ông bồi dưỡng.

Hồng y Richelieu là thủ tướng không chính thức của nước Pháp và thường được biết đến với chức danh kép "Hồng y - thủ tướng". Và do đó, ông được coi là vị thủ tướng đầu tiên trên thế giới, theo ý nghĩa hiện nay của thuật ngữ này. Trong sự nghiệp của mình, ông luôn tìm cách củng cố quyền lực Hoàng gia và dẹp tan mọi tư tưởng bè phái. Bằng cách hạn chế quyền lực của giới quý tộc, ông đã đưa Pháp trở thành một nước tập trung quyền lực cao độ. Mục tiêu trọng tâm của chính sách đối ngoại do ông đưa ra là làm suy yếu quyền lực của triều Habsburg đang cai trị Áo và Tây Ban Nha. Mặc dù là một hồng y, ông không ngần ngại liên minh với các vị vua Tân giáo nhằm đạt được mục đích cuối cùng. Sự kiện quan trọng nhất trong sự nghiệp cầm quyền của ông là việc can thiệp vào chiến tranh Ba mươi năm vốn đã nhấn chìm châu Âu trong cảnh loạn lạc. Ông cũng có công ủng hộ Samuel de Champlain trong việc giành lại Quebec, và thành lập công ty Compagnie des Cent-Associés, sau đó chứng kiến việc ký kết Hiệp ước Saint-Germain-en-Laye giúp cho Thành phố Quebec nằm dưới quyền cai trị của người Pháp và do Champlain trực tiếp quản lý, sau khi khu định cư này bị chiếm bởi Kirkes vào năm 1629. Sự kiện này cho phép thuộc địa Quebec trở thành nơi phát triển chính của nền văn hóa Pháp ở Bắc Mỹ

Richelieu cũng nổi tiếng vì sự bảo trợ của ông đối các môn nghệ thuật; mà thành quả lớn nhất là ông đã thành lập Académie Française, là một hội nghiên cứu các vấn đề liên quan đến tiếng Pháp. Richelieu cũng được biết đến với biệt danh l'Éminence rouge ("Quân sư Đỏ"), bắt nguồn từ kiểu áo lễ màu đỏ tối của hồng y.

Ông sinh ra tại Paris, là người con thứ tư trong gia đình năm anh chị em và đứa con trai nhỏ nhất trong ba anh em. Từ thuở nhỏ, ông là một đứa trẻ gầy gò và luôn phải hứng chịu các cơn sốt tai quái trong suốt cuộc đời sau này. Mặc dù gia đình ông chỉ thuộc về dòng dõi quý tộc nhỏ ở Poitou,^[1] nhưng cha ông, François du Plessis, seigneur de Richelieu, vẫn thăng tiến trở thành trọng thần trong triều đình, từ một người lính và phụ tá của vua Henri IV sau được phong làm quan Đại Thái thú của Pháp;^[2]. Mẹ ông là bà Susanne de La Porte, con gái của một luật sư có tiếng ở Nghị viện Paris^[3] Khi ông lên năm tuổi, cha ông mất trong chiến tranh tôn giáo Pháp,^[4] Sự mất mát này cũng khiến cho gia đình ông lâm vào cảnh nợ nần không lâu sau đó; bất chấp những sự giúp đỡ từ hoàng gia, gia đình ông vẫn không thể tránh khỏi các khó khăn về tài chính. Vào năm chín tuổi, cậu bé Richelieu được gửi tới Trường Đại học Navarre ở Paris để học triết học.^[5] Sau đó, người ta bắt đầu dạy quân sự cho ông.^[6] Cho tới thời điểm này, cuộc đời của ông có vẻ đi theo con đường tương tự như những bước điển hình của một sĩ quan đương thời. Vào năm 1605, khi 20 tuổi, ông được Theodore de Mayerne chữa bệnh lậu.^[7] Do cha của Richelieu từng tham gia chiến tranh tôn giáo, gia đình ông được Quốc vương Henri III giao Giáo phận Luçon cho cai quản.^[8]

Năm 1604, người anh trai của ông ốm chết. Người anh này vốn là giám mục của xứ Luçon. Không muốn để mất đi lợi lộc từ mảnh đất này, mẹ của Richelieu đã quyềt định ông sẽ bỏ con đường hiện nay, đi học thần học để thay thế người anh đã chết mà làm Giám mục xứ Luçon.

Học thần học, triết học, luật và chính trị, Richelieu đã tỏ ra một năng khiếu thiên bẩm bởi những lập luận vô cùng sắc bén khiến cho nhiều người phải thán phục. Truyện kể rằng, ông đã viết thư đến Hoàng đế Henry IV của Pháp để xin nhà vua viết thư cho giáo hoàng bổ nhiệm mình làm giám mục xứ Luçon, lời văn đầy tính thuyết phục của người thanh niên đã thuyết phục vị hoàng đế gửi thư đến giáo hoàng. Nhưng do lúc đó ông chưa đủ tuổi để tấn phong giám mục, cho nên Henry IV đã nghe theo ông khai gian tuổi. Và trong lễ gia phong tại Roma năm 1607 (lúc đó ông mới 22 tuổi), ông vẫn giấu kín việc này, mãi đến khi thụ phong, ông mới quỳ xuống và xin Giáo hoàng Paul V (1605-1621) tha cho tội khai gian. Lúc đấy sự việc đã như ván đã đóng thuyền, vị Giáo hoàng khó tính cũng chỉ đành cười mà bỏ qua, kèm theo câu nói với mọi người xung quanh: Con người mồm mép này rồi sẽ vĩ đại.

Trong hội nghị 3 đẳng cấp ở Pháp, trong bối cảnh nước Pháp đang muốn bùng nổ cuộc nội chiến tôn giáo, bằng tài thuyết phục hùng hồn của mình Richelieu đã khiến cho 3 đẳng cấp đều thấy thoả mãn và ký vào hoà ước, làm cho tình hình trở nên êm dịu. Chính nhờ điều này mà ông được Thái hậu Maria di Medicis (mẹ của Louis XIII, vợ của Henry IV, cầm quyền nhiếp chính sau cái chết của chồng) để ý đến. Và con đường vào chính trị của ông đã bắt đầu từ đây, với bàn tay nâng đỡ của vị Thái Hậu đầy quyền lực nhưng hết sức đồng bóng.

Con đường đến đỉnh cao quyền lực[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 1614, Richelieu được bổ nhiệm làm đại diện cho hội đồng các đẳng cấp của nước Pháp (États géneraux). Tại đây ông được Thái hậu Medicis bổ nhiệm làm cố vấn cho mình.

Vốn là người Ý, thái hậu Medicis đã mang theo cận thần Concino Concini đến nước Pháp. Sau khi con trai Louis XIII mới 9 tuổi kế vị ngai vàng, Thái Hậu trở thành nhiếp chính nắm hết mọi quyền. Mặc dù năm 1614 khi nhà Vua đã đủ tuổi theo quy định Hoàng gia để nắm quyền, nhưng Thái Hậu và Concini vẫn cố giữ lại mọi quyền hành cho mình.

Do cái nguồn gốc Ý mà lề lối cai trị của họ đã khiến cho dân chúng rất mất lòng. Cuối cùng đại thần Charles de Luynes và nhà vua trẻ đã hợp sức để lật đổ Thái Hậu. Thái Hậu bị cầm tù tại Chateau de blois, còn Concini bị ám sát chết.

Mất đi người bảo hộ, Richelieu bị tước đi mọi chức vụ, và bị lưu đày đến Avignon. Thời gian này được Hồng y Richelieu tả lại trong nhật ký là "quãng thời gian tẻ nhạt, tôi như bị cách ly với thế giới bên ngoài...", khoảng thời gian này ông hầu như chỉ có viết sách và đọc sách.

Năm 1619, Thái hậu lấy lại được quyền hành, dưới sự ủng hộ của các quý tộc, bà rời khỏi Chateau de blois và lên đường về Paris. Trước hoàn cảnh tiên thoái lưỡng nan này, bắt buộc Louis XIII và Charles de Luynes phải nhờ đến Richelieu đi khuyên giải Thái hậu. Ông như là người nối cầu giữa vua và Thái Hậu. Những mối quan hệ đan xen và phức tạp giữa 2 mẹ con đã được Richelieu giải toả một cách tài tình và trọn vẹn. Thái Hậu hoàn toàn được tự do và mối quan hệ mẹ con trở nên rất tốt đẹp. Bây giờ trở ngại duy nhất cho Richelieu đến quyền lực là vị đại thần đầy quyền uy Charles de Luynes.

May mắn cho ông, năm 1621, de Luynes chết đột ngột. Và Richelieu thăng tiến rất nhanh chóng, bởi Thái Hậu đã áp đặt áp lực lên vị Vua nhu nhược bất tài Louis XIII.

Năm 1622, nhà vua đã đề nghị Giáo hoàng Gregory XV (1621-1623) tấn phong chức Hồng y cho Richelieu. Năm 1624 ông được phong hàm Thượng Thư, Quốc vụ khanh đối ngoại, và chỉ 6 tháng sau, dưới sức ép của Thái Hậu, nhà vua đã phải bổ nhiệm Richelieu làm người đứng đầu Nội Các- hay Tể Tướng. Từ đây danh hiệu đầy đủ của ông là Jean Armand du Plessis duc de Richelieu, hay ngắn gọn là Hồng y Tể Tướng Richelieu.

Con đường vươn đến đỉnh cao quyền lực của Richelieu có ảnh hưởng gần như quyết định của Thái Hậu Medicis và khả năng thuyết phục, tài ăn nói của Hồng y. Làm Tể Tướng khi mới 39 tuổi, và nắm quyền lực thật sự của Pháp trong suốt 18 năm, ông được xem như nhân vật quyền lực nhất châu Âu thời đó, thời gian Richelieu tại vị được xem như ảnh hưởng rất mạnh đến toàn châu Âu.

1. ^ Bergin, tr 14-5.
   


2. ^ Treasure, tr 3.
   


3. ^ Bergin, tr 18-9.
   


4. ^ Bergin, tr 24.
   


5. ^ Bergin, tr 55.
   


6. ^ Wedgewood, p.187.
   


7. ^ Bergin, tr.58; Trevor-Roper, tr 66
   


8. ^ Bergin, tr.57.
   

• Alexander, Edward Porter. Museums in Motion: an introduction to the history and functions of museums. Lanham: Rowan and Littlefield. (1996)


• Auchincloss, Louis. Richelieu. Viking Press. (1972)


• Bergin, Joseph. The Rise of Richelieu. Manchester: Manchester University Press. (1997)


• Bonnaffé, Edmond. Recherches sur les collections des Richelieu. Plon. (1883) (French)


• Cabanès, Augustin. "Le Médecin de Richelieu – La Maladie du Cardinal" and "L'Odyssée d'un Crane – La Tête du Cardinal", Le Cabinet Secret de l'Histoire, 4e serie. Paris: Dorbon Ainé. (1905) (French)


• Collins, James B. The State in Early Modern France. Cambridge: Cambridge University Press. (1995)


• Elliot, J. H. Richelieu and Olivares. Cambridge: Canto Press. (1991)


• Fontaine de Resbecq, Eugène de. Les Tombeaux des Richelieu à la Sorbonne, par un membre de la Société d'archéologie de Seine-et-Marne. Paris: Ernest Thorin. (1867) (French)


• Munck, Thomas. Seventeenth Century Europe, 1598-1700. London: Macmillan. (1990)


• Pardoe, Julia. The Life of Marie de Medici, volume 3. BiblioBazaar. (2006)


• Parker, Geoffrey. Europe in Crisis, 1598-1648. London: Fontana. (1984)


• Perkins, James Breck. Richelieu and the Growth of French Power. Ayer Publishing. (1971)


• Phillips, Henry. Church and Culture in Seventeenth Century France. Cambridge: Cambridge University Press. (1997)


• Pitte, Jean-Robert. La Sorbonne au service des humanités: 750 ans de création et de transmission du savoir, 1257-2007. Paris: Presses Paris Sorbonne. (2007) (French)


• Treasure, Geoffrey. Richelieu and Mazarin. London: Routledge. (1998)


• Trevor-Roper, Hugh Redwald. Europe's physician: the various life of Sir Theodore de Mayerne. Yale: Yale University Press. (2006) ISBN 978-0-300-11263-4


• Wedgewood, C. V. The Thirty Years War. London: Methuen. (1981)


• Zagorin, Perez. Rebels and Rulers, 1500-1660. Volume II: Provincial rebellion: Revolutionary civil wars, 1560-1660. Cambridge: Cambridge University Press. (1992)

• Belloc, Hilaire (1929). Richelieu: A Study. London: J. B. Lippincott. 


• Burckhardt, Carl J. (1967). Richelieu and His Age (3 volumes). trans. Bernard Hoy. New York: Harcourt Brace Jovanovich. 


• Church, William F. (1972). Richelieu and Reason of State. Princeton: Princeton University Press. 


• Kissinger, Henry (1997). Diplomatie. s.l.: Fayard. 


• Levi, Anthony (2000). Cardinal Richelieu and the Making of France. New York: Carroll and Graf. 


• Lodge, Sir Richard (1896). Richelieu. London: Macmillan. 


• Murphy, Edwin (1995). After the Funeral: The Posthumous Adventures of Famous Corpses. New York: Barnes and Noble Books. 


• O'Connell, D.P. (1968). Richelieu. New York: The World Publishing Company. 


• Richelieu, Armand Jean du Plessis, Cardinal et Duc de (1964). The Political Testament of Cardinal Richelieu. trans. Henry Bertram Hill. Madison: University of Wisconsin Press.